Hoe kunnen wij kinderen leren dat iedereen erbij hoort?

We willen allemaal dat kinderen zich gezien en veilig voelen. Dat ze mogen meedoen, lachen en zichzelf durven te zijn. Toch gebeurt het soms dat een kind zich terugtrekt. De kring sluit zich en onzekerheid vervangt het wij-gevoel. Juist dan is onze aandacht nodig. Maar hoe kunnen wij als opvoeders hen leren dat iedereen erbij hoort?

Zien wat er echt gebeurt

Uitsluiting begint zelden groot. Het ontstaat uit kleine momenten: een grap die blijft hangen, een blik, een stilte. Kinderen hoeven het niet te begrijpen om het te voelen. Wie lacht mee, wie zegt niks, wie hoort erbij zonder moeite? Als we uitsluiting alleen zien als het gedrag van één kind, missen we het grotere geheel. Het gaat om de groep en de regels die daar ongemerkt ontstaan. Daarom beginnen we niet met corrigeren, maar met kijken.

Kinderen vertellen niet altijd met woorden wat hen bezighoudt. Soms laat hun gedrag meer zien dan hun taal. Hierin kun je ook herkennen of er sprake is van uitsluiting. Wanneer een kind bijvoorbeeld niet reageert wanneer je een vraag stelt over school, kan er soms iets mis zijn. Maar de onzekerheid is op dat moment te groot om te bekennen. Door rustig te vragen en echt te luisteren, laten we merken dat gevoelens welkom zijn. Niet om alles meteen op te lossen, maar om veiligheid te bieden.

Hoe kan ik mijn kind leren wat erbij horen betekent?

Vraag jezelf af: ‘Hoe kan ik voorkomen dat uitsluiting een gewoonte wordt?’ In de maatschappij van nu leeft iedereen erg op zichzelf. We kijken naar welke behoeften ons uit komen en minder naar die van een ander. Juist nu is het belangrijk om een voorbeeld te zijn. Want wat jij normaliseert, wordt hun norm. Wanneer je over ‘erbij horen’ praat is het belangrijk dat je op een positieve manier spreekt. Zo kunnen kinderen de boodschap beter onthouden en leren dat iedereen erbij hoort.

Manieren van uitleggen:

• Praat open over verschillen: ‘’Niet iedereen viert dezelfde feestdagen, dat maakt het juist interessant.’’
• Stimuleer empathie door persoonlijke vragen te stellen zoals: ‘’Wat zou jij fijn vinden als jij alleen stond?’’ of ‘’Wat kunnen we doen zodat iedereen erbij hoort?’’
• Leer hen om vriendelijk te blijven ook als je iemand niet aardig vindt.
• Oefen in het dagelijks leven door bijvoorbeeld kinderen samen te laten werken.
• Maak afspraken zoals: ‘’We luisteren om de beurt, want iedereen hoort erbij.’’ of ‘’We hoeven het niet eens te zijn, maar we blijven respectvol.’’

Als opvoeder is het soms lastig om de patronen van uitsluiting te herkennen, of je weet niet goed wat je aan het gedrag moet doen. Dat is oké. In de wereld van Ubuntopia begrijpen we dat. Daarom vinden we steun in elkaar. Want jij als opvoeder bent ook niet alleen. Er zullen altijd mensen zijn die merken als het mis gaat. Zij zien jou, net zoals jij hen ziet als het moeilijk wordt.

Door kinderen te begrijpen bouwen we samen aan vertrouwen: niet alleen in onszelf, maar ook in de omgeving en in elkaar. We laten we zien dat ieder kind meetelt, ook wanneer het soms niet goed gaat. Dat is pas echt liefde. Begin daarom niet morgen met helpen, maar vandaag. Want: iedereen hoort erbij

Yungo kijkt verdrietig naar de lege plek.
“Mijn kiwi’s… ze zijn allemaal weg. Ik had er zo’n zin in.” De andere dieren in het woud kijken elkaar aan. “Ik zag Anansi net nog eten,” fluistert één van hen. Samen lopen ze naar Anansi. Hij hangt rustig in zijn web en veegt zijn mond af.
“Wat kijken jullie serieus,” zegt hij met een sluwe glimlach.

“Jij hebt Yungo’s kiwi’s opgegeten,” zegt een dier. Anansi haalt zijn pootjes op. “Tja… ik was gewoon sneller. Dat is slim, toch?” De dieren schudden hun kop.
“Slim zijn betekent niet dat je alles mag pakken,” zegt een dier rustig.
“Yungo is nu verdrietig,” zegt een ander. Anansi kijkt naar Yungo. Hij ziet dat alle dieren naast hem staan.
“Oh…” zegt hij zacht. “Dat had ik niet zo bedacht.” “Je had het kunnen vragen,” zegt Yungo. Anansi zucht. “Je hebt gelijk. Volgende keer vraag ik het eerst. Dat is eigenlijk nóg slimmer.” De dieren knikken.
Yungo voelt zich beter en staat niet meer alleen.